Aşırı sıcaklar, sıcaklık ve nem artışına bağlı olarak vücut ısısının yükselmesine ve

metabolizmanın bu duruma uyum sağlamaya çalışmasına neden olur. Bu durum, çeşitli sağlık

problemlerine yol açar. Normal şartlarda terleme mekanizması ile dengede tutulmaya çalışılan

vücut ısısı, aşırı sıcaklarda yalnızca bu mekanizma ile korunamayabilir. Özellikle yaşlılarda,

bebeklerde ve kronik hastalığı olan bireylerde terleme mekanizması ile vücut ısısının

dengelenmesi her zaman mümkün olmayabilir. Ortam nem oranının yüksek olması da terleme

yoluyla vücut ısısının yeterince düşürülememesine yol açabilir. Şişmanlık, yüksek ateş, aşırı

sıvı kaybı (dehidratasyon), kalp hastalığı, ruhsal ve sinirsel hastalıklar, alkol ve uyuşturucu

madde kullanımı ile tansiyon düşürücü ve idrar söktürücü gibi bazı ilaçların kullanımı da

terlemeyi etkileyen diğer faktörlerdir. Bazı psikiyatrik bozukluklarda ısı algısı ve susuzluk hissi

bozulabildiği gibi antipsikotik ilaçlar özellikle vücudun iç sıcaklarını düzenleme

(termoregülasyon) mekanizmasını bozarak sıcak çarpması riskini artırabilir. Bu durumlarda

yükselen vücut ısısı, beyin ve diğer hayati organlarda kalıcı hasara yol açabilir.

1. Genel Korunma Tedbirleri

- Günün en sıcak saatlerinde (şehirlere ve bölgeye göre değişmekle birlikte, Meteoroloji

Genel Müdürlüğü tarafından aksi belirtilmedikçe, özellikle 10.00-16.00 saatleri arasında)

mecbur kalınmadıkça dışarı çıkılmamalıdır.

- Dışarıda açık renkli, hafif, bol ve sıkı dokunmuş kumaşlardan yapılan giysiler tercih

edilmeli; geniş kenarlı, hava delikli şapka ve güneşin zararlı ışınlarından koruyan güneş

gözlüğü kullanılmalıdır.

- Açık alanda çalışmak zorunda olanlar güneş altında korunmasız kalmamaya, aşırı

hareketlerden kaçınmaya ve sık sık sulu gıdalar almaya özen göstermelidir.

- Güneş ışınlarının dik geldiği saatlerde ((şehirlere ve bölgeye göre değişmekle birlikte,

Meteoroloji Genel Müdürlüğü tarafından aksi belirtilmedikçe, özellikle 10.00-16.00

saatleri arasında) denize girilmemeli ve güneşlenilmemelidir. Dışarıya çıkarken,

dermatoloji uzmanlarının bireye özel olarak önerdikleri güneşten koruyucu ürünler (en az

30 koruma faktörlü) kullanılmalı, şapka ve gözlük gibi koruyucu önlemler alınmalı, uzun

süre kesintisiz güneşlenilmemelidir.

- Yoğun fiziksel aktivite için sabah ve akşam saatleri tercih edilmeli; her bir saatlik spor için

en az 2-4 bardak sıvı alınmalı, ağır fiziksel aktivitelerden kaçınılmalıdır.

- Bebek, çocuk, engelliler ve hayvanlar kapalı ve park etmiş araçlarda kesinlikle

bırakılmamalıdır. Araçların iç ısısı, klima olsa dahi park edildikten çok kısa süre sonra

hızla yükselmektedir.

- Kapalı alanlar iyi havalandırılmalı; güneş gören pencereler perde veya güneşlikle

gölgelendirilmelidir.

- Vücut ısısının yükselmemesi için sık sık duş alınmalı; bu mümkün olmadığında ayaklar,

eller, yüz ve ense soğuk suyla ıslatılmalı veya silinmelidir.

- Konutlarda, özellikle üst katlarda ve çatı katlarında, gece saatlerinde havalandırma

yapılarak iç mekân ısısının düşürülmesine özen gösterilmelidir.

- Bulaşıcı olmayan (kronik) hastalığı olanlar dışarı çıkarken günlük ilaçlarını, insülin iğnesi

gibi zorunlu ilaçlarını, bunları tüketirken ve ihtiyaçları olduğunda kullanacakları sularını,

diyetlerinde günlük almaları gereken gıdaları soğutucu çantalar ile yanlarına almayı

unutmamalıdır.

- Aşırı sıcaklara bağlı artış gösteren polen ve vektörlere yönelik, hanelerde ve kişisel olarak

koruyucu önlemler alınmalıdır.

- Yerel yönetimler, şehirlerde aşırı sıcaklara karşı alınması gereken önlemler hakkında

bilgilendirilmeli; toplu serinleme alanlarının yerlerini vatandaşlara duyurmaları

sağlanmalıdır.

2. Beslenme ve Sıvı Alımı

- Susuzluk hissi beklenmeden yaşa, fiziksel aktiviteye ve sağlık durumuna uygun olacak

şekilde gün boyunca yeterli miktarda [her gün en az 2-2,5 litre (12-14 su bardağı)] sıvı

tüketilmelidir.

- Doktor tarafından sıvı alımı kısıtlanmış kişilerin veya idrar söktürücü ilaç kullananların

ilgili hekime başvurması gerekir.

- Kahvaltıda az yağlı peynirler, zeytin ve taze sebzeler bulunmalı; kafeinli içecekler yerine

süt, ayran, doğal meyve suyu, şekersiz bitki çayları tercih edilmelidir.

- Yağlı besinler ve kızartmalardan kaçınılmalı; pişirmede haşlama, ızgara veya az suda

pişirme gibi yöntemler tercih edilmelidir.

- Yeterli vitamin, mineral ve sıvı alımını desteklemek amacıyla sebze ve meyve tüketimine

ağırlık verilmelidir. Vücut direncini artırmak için diyetine uygun sebze ve meyve

tüketilmelidir.

- Terleme ile artan sıvı ve mineral kaybının önlenmesi için her zamankinden daha fazla sıvı

ve mineral alınmalıdır.

- Su dışı sıvı alımında kahve, çay ve gazlı içecekler yerine süt, ayran ve doğal meyve suyu

tercih edilmelidir.

- Sağlık sorunlarına neden olabileceğinden, çok soğuk ve buzlu içecekler tercih

edilmemelidir.

- Kafeinli içecekler daha fazla sıvı kaybına yol açacağından sıvı ihtiyacının karşılanmasında

su tercih edilmelidir.

- Açıkta satılan gıdaların tüketiminden kaçınılmalıdır. Çabuk bozulma riski olan besinler

(et, yumurta, süt, balık vb.) soğukta muhafaza edilmelidir; hazırlama ve pişirme

aşamalarında hijyen kurallarına özen gösterilmelidir. Hijyen durumundan emin

olunmayan dışarıda tüketime sunulan su, buz vb. ürünlerin tüketimine dikkat edilmesi

gerekmektedir.

3. Kurumlar ve İşyerleri İçin Ek Tedbirler

- Kapalı ortamlarda ve/veya kişisel koruyucu ekipman ve giysilerle çalışılan iş yerlerinde iç

hava sıcaklığı izlenmeli, etkin havalandırma sağlanmalı ve sıvı alımı için düzenli molalar

verilmelidir.

- Okul, kreş ve bakımevleri gibi toplu yaşam alanlarında iç mekân sıcaklığı düzenli

izlenmeli, gerekli havalandırma/serinletme tedbirleri alınmalıdır.

- Huzurevleri, bakım merkezleri ve hastanelerde kritik risk grubundaki bireyler için ek

izleme protokolleri uygulanmalıdır.

- İşverenler tarafından sıcak hava koşullarına yönelik risk değerlendirmesi yapılarak ısı

stresi riski bulunan işler belirlenmeli ve gerekli önleyici tedbirler alınmalıdır.

- Açık alanda çalışan personel için çalışma-dinlenme süreleri, sıcaklık ve nem koşulları

dikkate alınarak yeniden planlanmalı; gölgelikli dinlenme alanları oluşturulmalı ve yeterli

içme suyuna sürekli erişimleri sağlanmalıdır.

- Çalışanlara sıcak stresi, sıcak çarpması belirtileri, ilk yardım uygulamaları ve korunma

yöntemleri konusunda düzenli eğitim verilmelidir.

 

 

Tekirdağ İl Sağlık Müdürlüğü